Dunlop

Çankırı’yı Düşünmek (3)

Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

AKARSULAR-BARAJLAR-TARIM

Çankırı’da yapılan ilk baraj 1976 yıllarında Çankırı-Çorum Kırsal Kalkınma Projesi kapsamında yapılan Güldürcek barajıdır. Dünya Bankasından 20 yıl vade ile alınan kredi ile yapılmıştır. 1996 da borcu ödenmiştir. Baraj, toprak dolgu olup sulama amaçlı yapılmıştır. Adı geçen projeden geriye baraj, Taşyakası’nda mera hayvancılığını geliştirmek amacıyla toplatılan taş yığınları, Orta ilçesinde yapılan ve hiçbir zaman kullanılmayan sulama kanalları, kanaletler geriye kalmıştır.

Kızlaryolu, Akhasan, Hamzalı, Terme çayı barajlarının  fizibiliteleri  1985 yılında yapılmış, bunların içinde Akhasan barajında su toplanmasına başlanmıştır. Hamzalı, Terme barajlarında  kati  projeleri tatbik edilmeye başlanmıştır. Kızlaryolu barajının kati proje uygulamasına geçilmesi beklenmektedir.

Bütün bu barajların fizibilite çalışmaları yapılırken baraj gölü alanı, sulanabilecek ve sulu tarıma açılacak arazilerin tespitleri, ürün deseni de dahil olmak üzere bitirilmiştir. Şimdi gelinen safhada ise geçmişte yapılan çalışmaların değerlendirilmesine ihtiyaç vardır.

Başbakanlık, Devlet Planlama Teşkilatı, coğrafi bölgelerin fiziki planlarını yapmış olup, Çankırı’da Orta Karadeniz bölgesi içindeki  planlamada yer almıştır. Bu planda bölgenin sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel durumu ortaya konmuştur. Aynı şekilde DSİ yapmayı planladığı dolgu barajlar ve göletler için hedef su tutma kapasitesi, sulanacak alan, yetiştirilecek bitki patterni gibi unsurları tespit etmiştir.

Günümüzde ise bu bilgileri revize ederek, Çankırı’da  tarım, sanayi, turizm alanlarında nelerin yapılması konusu düşünülmelidir. Özetle geçmişte Çankırı’da planlama olarak güzel çalışmalar yapılmış olmakla beraber öngörülen projeler hayata geçirilmemiştir. Kağıt üzerinde kalmış, emek heba olmuştur.

TARIM

Çankırı yarı kurak (step) iklimi olması nedeniyle geleneksel tarım ürünleri dışında üretim yapılmamıştır. 90’lardan sonra tarımda çok hızlı gelişmeler olmuş, tohum, genetik, mikro ve makro besin maddeleri üretimi, örtü altı üretim, damla sulama ve benzeri teknolojiler intansif tarıma olanak vermiştir. Soğuk ve sıcağa, hastalıklar dayanıklı çeşitler yanında kısa sürede olgunlaşma, dayanıklılık tarımsal üretim cazip hale getirmiştir.

Organik tarım yönünden Çankırı avantajlı durumdadır. Bölgenin gelir seviyesinin düşük olması nedeniyle kimyevi (sentetik) gübre kullanımı çok az olmuş buda toprağın kirlenmemesi için avantaj yaratmıştır. Bu bağlamda sebze, meyve yetiştirmede kirlenmemiş toprakların olması büyük kazançtır. Yukarda sözü edilen barajların devreye girmesi ile sulu tarıma açılacak olan Çankırı’da en önemli konu toprağın genel yapısı nedeniyle tuzlanmanın ortaya çıkması ve tarım topraklarının kaybedilmesi olacaktır.

İntansif tarım için Tatlıçay, Devrez, Kızılırmak, Melan, Çerkeş, Terme çayları vadileri çok uygun olmasına rağmen bazı sorunlar vardır. Sorunların en başında toprak erozyonu, tarım arazilerinin çok küçük parçalara bölünmesi nedeniyle makineli tarıma elverişli olmaması gelmektedir. Çoğu yerde tarım arazileri terk edilmiş, işlenmemektedir. Arazi toplulaştırma ve tefsiye işlemlerine şiddetle ihtiyaç vardır.

Ürün çeşidi yönünden, tarım teşkilatının değişik yerlerde örtü altı üretim deneyimleri vardır. Teşkilat olarak yeterli ve bilimsel çalışmalar realize edilirse üretim sorunu olmayacaktır. Organik besin maddesi üretiminde gerekli ve yeterli üretim gerçekleştirildiğinde pazar, nakliye, soğuk zincir sorunları engel teşkil etmeyecektir.

HAYVANCILIK

Göçler nedeniyle köylerin boşalması, mera hayvancılığını yok etmiştir. Besi hayvancılığı için kaba yem sorunu yoktur. Özellikle bölge iklimine uygun büyük ve küçükbaş hayvancılık mümkündür. Bölgeye uyum sağlamış koyun ve tiftik keçisi varlığı bilinmektedir. Zoolojik olarak yapılacak ıslah çalışmaları sonucu üretim ve kalite verimli hale getirilebilir.  Ancak geçmiş dönemlerde çok büyük hatalar yapılmış, üretici zor durumda kalmıştır. Lokal tarım politikaları uygulanabilirse başarılı olmamak için hiçbir neden yoktur. Besi hayvancığı konusunda özel sektör tarafından yatırımlar yapılmaktadır. Bunun devamını sağlayacak politikaların uygulanmasına ihtiyaç vardır.

Tek sorun tarım teşkilatının yeterli ve yetenekli kadro ile konuya sıcak bakması, geçmiş başarısızlıklardan ders alınmasıdır.

ORGANİK TARIM-HAYVANCILIK

Sempozyumda sayın Vali Çankırı’da organik tarım yapılacağını ifade ettiler. Çankırı tarım il müdürlüğü elemanları valiye ne gibi bilgiler verdi  (brife etti) bilemiyorum. Tek bildiğim her şeyin alt yapısı olmadığı gibi tarımında alt yapısı yoktur. Toprak, su ve hava ile ilgili ölçümler maalesef ya yok, ya da çok eksiktir. Örneğin tarım için vazgeçilmez doneler talep edildiğinde Ankara’ya yönlendirme veya eski güncelliğini kaybetmiş bilgilere ulaşmak mümkün olmaktadır. Bu olumsuz tabloya rağmen Çankırı’da organik tarım yapılabilir.

Çankırı toprakları ilin gelir düzeyinin düşük olması nedeniyle kimyevi gübre bakımından yorgun değildir. Örtü altı üretim için çeşitli bölgelerde mikroklima özellikler vardır. Genel olarak baktığımızda tüm akarsu vadileri üretim için elverişli konumdadır. Bir kısım vadilerde toprak tesfiyesine ve vadiye inebilmek için yola, enerji nakil hattına ihtiyaç vardır. Kum ocakları denilen illet uygulamalarına son verilmeli, tahrip edilen doğa, çevresi bozulan ve jeatasyon, derine kaçan yüzey sularının müsebbihi olan bu ocaklar en kısa zamanda kapatılmalıdır.

Günümüzde tarım tohum üretiminden hasat ve soğuk zincire kadar olan safhalarda çok ilerlemiştir. Soğuğa ve hastalıklara dayanıklı verimli çeşitler yanında fiziki görünümü oldukça iyi sebze ve meyve üretilmektedir. Bu konuda pilot uygulamaların yapılabileceği bölgelere kısaca değinelim.

Melan, Devrez, Acı ve Tatlıçay, Kızılırmak, Çerkeş  havzaları üretim için uygun alanlardır. Yaz mevsiminin kısa sürmesi nedeniyle bu alanların çoğunda üretim yapılmamakta, tuzluluk sorunu olmayan araziler dışında toprak yorgunluğu, kirliliği bulunmamaktadır.

Fay hattı üzerinde bulunan Ilgaz-Kurşunlu-Atkaracalar-Çerkeş-Orta ilçelerinde termal kaynaklardan yararlanarak, kış ayları da dahil üretim yapmak mümkündür. Güneşli günler sayısı ise üretim için çok elverişlidir.

Hayvancılığa gelince: Verimli çayırlık  ve mera alanları vardır. Özellikle silajlık yem üretimi için biçilmiş kaftan durumundadır. Ayrıca meralar son yıllarda hayvancılığın terk edilmesi nedeniyle kendilerini yenilemiş, kuru yem deposu durumundadır.

İleriye dönük yatırımların yapılabilmesi için tek elden toprak,su, hava ile ilgili verileri fauna ve flora ile ilgili mevcut potansiyelin tespitine ihtiyaç vardır. Bunlar temin edilirken termal su kaynakları sondajlarının yapılması bir ihtiyaçtır. Tüm bunlar gerçekleşirken miras yoluyla parçalanmış tarım arazilerinin işletilebilmesi için kooperatif benzeri yapılanma kaçınılmazdır. Anlatılanlar gerçekleştikten sonra şablon ortaya çıkar, kimin nerede, ne için, ne çeşit ürün yetiştireceği ortaya çıkar. Özellikle soğuk zincirin bu denli geliştiği ve nakliyenin kolay olduğu bu dönemde organik ürün pazarlamasında hiçbir sıkıntı olmayacaktır. Meyveciliği de unutmamak gerek. Ilgaz’ın elması, Bayramören’in cevizi, Şabanözü’nün sebzesi ve çeşitli ilçelerde üretilen bal ön plana çıkabilir.

Önemli olan alt yapının oluşturulması ve projelerin ortaya konmasıdır. Üniversite ve valilik olarak gerçekleştirilecek çalışmalar , en fazla iki yılda sonuçlanır ve üçüncü yılda üretime geçilir.